Estetik Plastik ve Rekonstruktif Cerrahinin ilgi alanına giren önemli konulardan biriside halk arasında tavşan dudak ya da kurtağzı olarak da adlandırılan Yarık dudak damak problemidir. Yarık dudak ya da damak bozukluğu ile karılaşma oranı oldukça sıktır. Yaklaşık her 700 canlı doğumda 1 yarık dudak ya da damak olgusu ile karşılaşılır. Yakın çevresinde bu tür bir durumla daha önce hiç karşılaşmamış aileler bu durumla karşılaştıklarında çok şaşırırlar ve şok yaşarlar. Başlangıçta bu durumu kabullenmekte zorlanır ve kendilerini suçlarlar. Nerede hata yaptık da bu durum başımıza geldi tarzında bir yaklaşım sergilerler. Bu ailelere bu konuda mutlaka ayrıntılı bilgi verilmeli ve ailenin olayı kabullenmesi ve hemen tedavisi konusunda arayışın içerisine çekilmelidir. Bu problem ile doğan çocuklarda her zaman klinik tablo aynı değildir. Klinik tablo yalnızca dudakta hafif bir çentiklenmenin olduğu hafif vakalardan ağız ve burun boşluğunun tamamen tek bir boşluk halinde olduğu ileri düzeyde dudak ve damak yarıklarına kadar değişir. Genellikle dudak ve damak yarığı birlik de görülebilmesine rağmen bazen yalnızca dudak yarığı ya da yalnızca damak yarığı olarak karşımıza çıkabilmektedir.

Dudak ve damak yarıklı çocuklar mutlaka uygun bir şekilde uzman bir ekip tarafından doğduğu andan itibaren izleme alınmalıdır. Tedavileri aşamalar halinde yapıldığı ve farklı uzmanlık alanlarını içerdiği için ailenin de bu tedavi ekibinin içinde mutlaka yerini alması gerekmektedir. Yarık dudak ya da yarık damaklı çocukların tedavisinin olduğu bunların uygun tedaviler sonrasında tamamen normal bireyler olarak toplumdaki yerlerini almalarına rağmen, eğer tedavileri ihmal edilirse çok önemli sağlık, psikolojik ve sosyal problemlerle karşılaşılabileceği unutulmamalıdır.

Bu çocuklar mutlaka zamanında ve uzman bir ekip tarafından tedavi edilmelidir. Bu uzman ekip mutlaka bir Plastik Cerrahi uzmanının direktörlüğünde çalışmalıdır. Ekibin Plastik Cerrahi uzmanı dışında diğer üyeleri arasında Çocuk hastaları uzmanı, genetik uzmanı, KBB uzmanı, ortodonti uzmanı genelde yerini alır.

Tedavi zamanında uygun yapılırsa ileride olması muhtemel bir çok problemin önüne geçilmiş olur. Bu çocuklarda ileride karşımıza çıkabilecek en önemli problem konuşmanın bozuk olmasıdır. Damak yarıklarının eşlik ettiği durumlarda tedavinin amacı düzgün bir konuşma şeklinin elde edilmesidir. Tedavi edilmeyen olgularda konuşma çok zor anlaşılır yada hiç anlaşılamayacak kadar bozuktur. Dudak yarıklarının tedavisini amacı ise özellikle estetik yönden önemlidir. Bu çocukların kendileri ve aileleri bu estetik kusur yönünden etkilenirler. Bu probleme sahip olan çocuklarda psikolojik gelişimde olumsuz yönde etkilenir. Bazen ailelerinde de psikolojik yönden olumsuz etkilenimler olabilir. Bu saydıklarımızın dışında bu çocuklarda beslenmenin yeterli olmaması, gerek ağız ve burun boşluğunun yetersiz gelişimi ve gerekse diş gelişiminin bozuk olması nedeniyle önem taşır. Yine bu çocuklarda orta kulak iltihabı ve işitme bozuklukları, bazı akciğer hastalıkları gibi problemler ortaya daha sık çıkmaktadır.

Burada saydıklarımızın dışında daha bir çok problemler ihmal edilen damak dudak yarıklı çocuklarda ortaya çıkabilir. Eğer uygun bir şekilde tedavi edilir, aile ve tedavi eden ekip koordineli bir şekilde çalışırsa sonuçları oldukça iyidir ve bu çocuklar yaşıtlarıyla aralarında neredeyse hiçbir fark olmayacak şekilde sosyal hayattaki yerlerini alırlar.

Yarık dudak ve damak tedavisi ihmal edilirse?

Bu bozukluklarla doğan çocuklarda Tedavi çok önemlidir çünkü tedavi edilmedikleri zaman bu çocukların fiziki görünümlerindeki bozukluğun onların gelişim evresi sürecinde psikolojileri üzerine de olumsuz etkilerinin olacağı bilinen bir gerçektir. Özellikle okul öncesi dönemde bu çocukların mutlaka tedavileri tamamlanmalı ve görünümler normale yakın hale getirilerek arkadaşları ve toplum içerisindeki pozisyonu güçlendirilmelidir. Unutulmamalıdır ki çocuklar, karşısında gördüğü en ufak bir farklılık ya da hatayı birazda abartarak karşısındakinin yüzüne söylerler. Bu konuda oldukça acımasızdırlar. Bu durumun bu davranışlara muhatap olan çocuklar üzerinde oluşturacağı tahribatı tahmin etmek zor değildir. Yalnızca dudak yarığı olan çocuklarda tedavinin tek amacı fiziki görünümün düzeltilmesi yani estetiktir.

Çocuklarda Yarık dudak yanında eğer damak da olaya katılıyorsa yani yarık damak da var ise tedavinin amacı estetik olmaktan ziyade asıl amaç fonksiyondur. Damak bütünlüğü eksik olarak doğan çocuklarda asıl üzerinde durulan konu konuşma fonksiyonunun normal gelişimini sağlamaktır. Damak da mevcut olan kemik, kas ve diğer yapıların asıl fonksiyonu konuşmanın düzgün olmasına yöneliktir. Buradaki eksiklikler yeme içme ve beslenme üzerine de olumsuz etkiler içerir. Ayrıca ağız ve burun boşluğunun birbirinden ayrılması bunlarda söz konusu olamadığı için orta kulak iltihabı ve işitme fonksiyonu bozukluklarından diğer üst solunum yolu enfeksiyonlarına kadar birçok olumsuz duruma zemin hazırlar. Bütün bu nedenlerden dolayı damak yarıklarının olaya katıldığı durumların tedavisi çok daha önemli ve özelliklidir.

Damak yarıklarının olaya katıldığı dudak damak bozuklukları eğer zamanında ve uygun bir şekilde tedavi edilmezlerse estetik ya da fiziki görünüm bozukluğundan daha da önemlisi birçok kalıcı fonksiyonel bozukluklarla karşılaşabilirler. Bu kalıcı fonksiyonel bozuklukların en önemlileri konuşmanın normal gelişmemesi ve burundan yada genizden konuşmanın çok ağır şekilleri ortaya çıkabilir. Bu çocuklar bazı harfleri kesinlikle söyleyemezler ve neticede konuşmaları neredeyse hiç anlaşılamayacak kadar bozuk olabilir. Konuşmanın bozuk olmasının çocuğun sosyal zekâsı üzerine olumsuz etkisi ve netice olarak sosyal hayatta başarısızlık ortaya çıkacaktır. Konuşmanın bozuk olmasının yanında kulak üzerine olan olumsuz etkiler ve işitmenin yetersiz olması ve kalıcı işitme kayıpları klinik durumu daha da ağırlaştıracaktır. Bu anlattığımız tablo ağır klinik vaka ve ihmal edilmiş olan çocuklarda karşımıza çıkacaktır.

Yarık dudak ve damaklı çocukların aileleri mutlaka bu konularda bilinçlendirilmelidir. Bu çocukların tedavilerinin ve takiplerinin doğduğu andan itibaren başladığı ve çocuk erişkin hayata gelinceye kadar devam ettiği anlatılmalı ve anlaşılmalıdır. Ailenin tedavideki rolü ve önemi çok büyüktür.

Yarık dudak ve damak ile doğmuş olan çocuklar eğer uygun bir şekilde takip ve tedavi edilirlerse diğer çocuklardan hiçbir farkı olmadan sosyal hayattaki yerlerini alırlar. Eğer ihmal edilirlerse kendileri, aileleri ve toplum için çok önemli kayıp olurlar.

Estetik Plastik ve Rekonstruktif Cerrahinin uygulama alanlarından biriside el ayak bölgesindeki şekil bozuklukları, yapışıklıklar vs dir.

Bu şekil bozukluklarının en azından sık bilinenlerini sıralayacak olursak;
Parmaklarda öne yada arkaya, sağa yada sola çekilmeler (kontraktürler),
El ayak yada parmaklarda aşırı büyümeler (jigantizm)
El ayak yada parmaklarda gelişim yetersizlikleri (hipoplazi)
Parmakların sayısının normalden az yada fazla olması (oligo yada polidaktili, dublikasyon))
Parmakların birbirinden çok ayrık olması, yarık el ayak yada parmak (kleft)
Parmakların birbirine yapışık olması (sindaktili)
Parmaklar arasında yanık nedeniyle ortaya çıkan yapışıklıklar, kopmalar vs.
El ve ayak bölgesine duyu yada motor fonksiyon sağlayan sinirlerden kaynaklanan problemler.
El ve ayak bölgesinde tümör tedavisi sonrası gelişen şekil bozuklukları.
Doğuştan el ve ayak bölgesinde ortaya çıkan eksiklikler, şekil bozuklukları (farklı konjenital anomaliler)

El ve ayak bölgesinde görülen problemler doğuştan ya da hayatın sonraki bir aşamasında ortaya çıkabilir. Bu bölgede ortaya çıkan sorunlar estetik yönden problem oluşturduğu gibi ondan daha da önemlisi el ve ayakların normal görevlerini yerine getirememe gibi sorunlara yol açar. El ve ayakların insan hayatında ne derece önemli uzuvlarımız olduğunu anlatmaya gerek yoktur. Bu bölgelerde ortaya çıkan anormalliklerinde günlük yaşantıda ortaya çıkaracağı sıkıntılar oldukça fazladır.

El ve ayak bölgelerinde görülen şekil bozukluklarının hayatın doğumdan sonraki aşamalarındaki nedenleri arasında; geçirilen kazalar ya da ateşli silah yaralanmaları, yanıklar, tümörler ve tedavisi sonrası nedenler ilk akla gelenleri olup birçok neden bunlara ilave edilebilir.

Bu bölgede ki şekil bozukluklarının nedeni ister doğuştan olsun isterse sonradan ortaya çıkmış olsun tedavisi son derece önemlidir.

Hem fonksiyon açısından hem de estetik açıdan eğer mümkünse bu problemler mutlaka düzeltilmelidir.
Yukarıda sayılan ya da burada ifade edilmemiş el problemlerinin tedavisi bazen kolay ve tatmin edici olmasına rağmen bazen de oldukça zor ve en azından şimdilik imkânsızdır.

Kendilerinde ya da bir yakınında bu şekilde problemleri olan kimselerin yapması gereken şey mutlaka bu konularda deneyimli bir Estetik Plastik cerrahi ya da Ortopedi uzmanına müracat ederek tedavi sürecini başlatmaktır.

Yukarıda bir kısmını saydığımız el ve ayak bölgesi şekil bozukluklarının her birisinin tedavi protokolü, tedavi zamanlaması vs birbirinden farklı olabilir. En azından tedavi sürecinde bir gecikmeyi engelleyerek ileride belki de telafisi çok daha zor olacak sonuçların ortaya çıkması engellenebilir.

Sonuç:

Ellerimiz ve ayaklarımız bizi hayata ve yeryüzüne bağlayan ana uzuvlarımızdandır. Bu bölgede var olan ya da ortaya çıkan problemler günlük yaşantımızı olumsuz etkileyecektir. Zamanında yapılan uygun tedavi yöntemleriyle bu olumsuzlukları en azından azaltmak mümkün olacaktır. Hangi problemde ne tür tedavi yöntemleri uygulanır şeklindeki soruların cevabını en doğru bir şekilde problemi muayene eden uzman hekim verecektir.